दुई वर्षअघि गाजाको सबैभन्दा ठूलो शहरमा नागरिकहरुको जीवन खुशीले भरिएको थियो। कक्षाहरू विद्यालय जाने बालबालिकाले खचाखच भरिएका थिए, बजारहरू किनमेल गर्ने मानिसले गमगमाएका थिए, अनि समुद्रकिनाराका क्याफेहरू नाकाबन्दीग्रस्त क्षेत्रको तनावबाट भाग्नेहरूका लागि राहतको स्थान बनेका थिए।
गाजा सिटीको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि निकै समृद्ध छ। हजारौँ वर्षदेखि मानिसले यहाँ बसोबास गर्दै आएका छन् । प्राचीन सभ्यताहरूको लगातार कब्जाले यसलाई आकार दिएको छ।
यो सन् १९४८ मा इजरायल स्थापना हुँदा विस्थापित भएका फिलिस्तिनीहरूको प्रमुख अवतरण स्थल बनेको थियो र यहाँका सयौँ पुराना स्थलहरूले यसको इतिहासलाई कागजी प्रमाणमा उतारेका छन्।
त्यसैले जब २००७ मा इस्लामवादी लडाकु समूह हमासले गाजामा नियन्त्रण जमायो त्यसले गाजा सिटीलाई आफ्नो वास्तविक राजधानी घोषणा गर्नु अचम्मको कुरा थिएन।
वर्षौंसम्मको द्वन्द्व, कठोर नाकाबन्दी र हमासको निरङ्कुश शासनले फिलिस्तिनीहरूको जीवन कठिन बनायो। तर कतार जस्ता क्षेत्रीय सरकारहरूको सहयोग र संयुक्त राष्ट्रसंघको सहयोग प्रणालीमार्फत हमासले स्थापना गरेका संस्थाहरूले थाकेका जनतालाई केही संरचना र आधार भने उपलब्ध गराए।
स्थापित भूमिगत तस्करी प्रणालीले इजरायल र इजिप्टले लगाएको स्थल, हावा र समुद्री नाकाबन्दीबीच गाजा सिटीलाई बाहिरी संसारको केही स्वाद दियो । यी दुवै देशले हमासलाई आतङ्ककारी समूह घोषणा गरेका छन्।
गाजा सिटीमा जीवन सजिलो थिएन, आधा जनसंख्या बेरोजगार थियो र हमासको प्रहरीले सडकमा कडाइका साथ गस्ती गर्थ्यो । तर यद्यपि यहाँ अझै पनि योगा स्टुडियो जाँदै गर्दा एउटा माचा लट्टे किन्न सकिन्थ्यो वा पार्कमा गएर आराम गर्न सकिन्थ्यो।
आज जुन शहर कहिल्यै सांस्कृतिक र आर्थिक केन्द्र थियो । महिनौँदेखि चलिरहेको हमासको इजरायलमाथिको आक्रमणबाट सुरु भएको निर्दयी इजरायली आक्रमणले ध्वस्त भएर नियम विहीन भग्नावशेषमा परिणत भएको छ।
इजरायलले गहिराइमा लुकेका हमास लडाकुहरूलाई नष्ट गर्न घनी जनसंख्या भएको क्षेत्रमा नयाँ आक्रमण सुरु गर्ने तयारी गर्दै गर्दा गाजाको यो ऐतिहासिक शहरका फिलिस्तिनीहरू फेरि पनि आफ्नो अस्तित्वको डरसँग जुझिरहेका छन्।
गाजा सिटीको जीवन
हमासको आक्रमणपछि इजरायलको निर्दयी प्रतिशोधका कारण समुद्री किनारमा रहेको यो क्षेत्रको सामान्य जीवन भत्किएको छ । सहरका चकनाचुर भवनभित्र सयौँ हजार मानिसहरूले हमासको सुरक्षात्मक संयन्त्र ढलेपछि आफैंलाई बचाउनुपर्ने अवस्था आएको छ।
भविष्य के हुन्छ भन्ने अनिश्चितताबीच गाजाका बासिन्दाहरू अर्को खाना आपूर्ति कहिले आउला भन्ने खबर पर्खिरहेका छन् वा बाथरूमको पाइपबाट नुनिलो पानीको सानो धारा बग्ने आवाज सुन्दैछन् जसले तिनीहरूलाई स्नान गर्ने अवसर दिन्छ।
इजरायलले पत्रकारलाई गाजामा पस्न दिदैन।
दशौँ हजार इजरायली आक्रमणहरूले सहरका अग्ला टावरहरू भग्नावशेषमा परिणत गरेका छन्, र सडकहरू फोहर र ढलको पानीले भरिएका छन्। इन्धनका लागि स्थानीयहरूले जलाउने प्लास्टिक र काठको धुँवाले आकाश ढाकिएको छ। निरन्तर घन्किरहेका इजरायली ड्रोनहरू र नजिकै भएका हवाई आक्रमणका विस्फोटबीच आकाश निरन्तर गुञ्जिरहेको छ।
सडकका जेनेरेटरबाट टाँसिएका तारहरूको जालोले मात्र पैसा तिर्न सक्नेहरूलाई बिजुली पुर्याउँछ। बजारमा अत्यधिक मूल्यका अनियमित खाद्य सामग्री प्रदर्शनमा देखिन्छन् जुन सम्भवतः अपराधी समूहहरूले इजरायलले गाजामा पस्न दिएको थोरै मात्र सहयोगी ट्रकहरूबाट लुटेका हुन्।
अस्पताल र फार्मेसीहरू अब सञ्चालनमा छैनन्। सरसफाइका सामान दुर्लभ छन्। फिलिस्तिनीहरूले भन्छन् जुम्रा लाग्ने, भिटामिनको अभाव हुने, खाना नपाउने अवस्थाले उनीहरूलाई कमजोर र बिरामी बनाएको छ।
रात परेपछि सशस्त्र गुन्डाहरू सडकमा हिंड्छन् र परिवारहरू आत्मरक्षाका लागि बन्दुक उठाउँछन्। गाजामा पैसा अनौपचारिक बैंक प्रणालीमार्फत पठाउन सकिन्छ तर निकाल्न चाहनेहरूले पैसाको आपूर्ति नियन्त्रण गर्ने समूहहरूलाई ५० प्रतिशत सम्म कमीशन तिर्न बाध्य छन्।
कुकुरहरूले ‘धेरै शव खाएका छन्"
४० वर्षीय चार सन्तानका पिता माज्दी अबु हम्दी भन्छन् “विस्फोटको धुलोले सडक घोट्छ र अझै पनि ठडिएका घरभित्र पस्छ, फुटेका सिसाले सास फेर्नै गाह्रो बनाएको छ।”
उनले थपे “यहाँका कुकुरहरूको व्यवहार नै परिवर्तन भइसकेको छ। राति हामी तिनीहरूको रुवाइ सुन्छौं। धेरै शव खाएकाले तिनीहरू जंगली बनेका छन्। तिनीहरूको भुकाइ पनि बदलिएको छ, डर लाग्दो र आक्रामक बनेको छ।”
“अब तिनीहरू मानिसका लागि पनि खतरनाक छन्। तिनीहरूले बर्बरतापूर्वक स्थानीयलाई आक्रमण गर्छन्। दुई दिनअघि एक बिरालो तिनीहरू नजिक पुग्दा २० भन्दा बढी कुकुरहरूले एकैचोटि आक्रमण गरी टुक्र्याए, उनले भने।
उनले भने “मानिस ३० वर्षका हुन सक्छन्, तर युद्धको थकानले उनीहरूलाई ७० वर्षका जस्ता देखाएको छ । भोक र न्यून गुणस्तरको खानाले शरीर गलाइदिएको छ। हामी तीन दिनमा मात्र एकपटक शौचालय प्रयोग गर्छौं, किनभने खाना र सामान महँगो छ।”
एक समयमा गाजा सिटीका सडकमा सर्वत्र देखिने हमास अब बेपत्ता छ। यसको राजनीतिक कार्यालय, नगरपालिका र प्रहरी चौकीहरू सबै नष्ट भएका छन् र लडाकुहरू लुकेर बसेका छन्।
गाजा सिटीका बासिन्दा अबु मोहम्मद जसले हमासको विरोध गर्छन् र भन्छन् “यी हरामजादाहरूको अब कुनै नियन्त्रण छैन, पुरानोजस्तो छैन तर कहिलेकाहीँ अचानक देखा पर्छन्, कहाँबाट आउँछन् थाहा हुँदैन।”
आफ्नो पुरा नाम नखुलेका उनले भने “उनीहरूको विशेष जमघट हुने ठाउँ छैन। कसरी सञ्चार गर्छन्, कसरी आफूलाई व्यवस्थित गर्छन् हामीलाई थाहा छैन।”
गाजा सिटीका पत्रकार बशार तालिबले हमासको हतियारको प्रयोजनमै प्रश्न उठाए।
उनले फेसबुकमा लेखे “यी हतियारहरूको के फाइदा, यदि यसले एउटा पनि नागरिकलाई जोगाउन सकेको छैन भने? यदि यसले निर्दोष नागरिकहरूलाई करिब सात सय दिनदेखि चलिरहेको भोक र मृत्युबाट बचाउन सकेको छैन भने?”
“मलाई एउटा मात्र व्यावहारिक उत्तर चाहिन्छ। हमासका हतियारहरूले दिएको एउटै फाइदा, एउटै लाभ भए पनि देखाइदेऊ।”
हमास स्थिर संस्था होइन
जनवरीमा इजरायलसँग युद्धविराम र केही बन्धक मुक्त गर्ने सम्झौता भएपछि गाजा सिटीको सार्वजनिक चोकमा पूर्ण पोशाकमा हमासका सशस्त्र सदस्यहरू ठूलो संख्यामा प्रकट भए। यो इजरायलले नष्ट गर्न खोजेको महिनौँपछि पनि हमास जीवित छ भन्ने समूहको स्मरण थियो।
त्यसपछि आएका साताहरूमा अक्टोबर ७ मा कब्जा गरिएका इजरायली बन्धकहरू मुक्त गर्ने क्रममा हमासले आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्न विशेष समारोहहरू आयोजना गर्यो। यी समारोहहरूले इजरायललाई यति क्रोधित तुल्यायो कि उसले सम्झौताबाट बाहिरिने धम्की दियो।
सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको पछिल्लो भिडियोमध्ये एउटामा, नाकामा बाँधिएका सशस्त्र पुरुषहरूको समूहले स्वचालित हतियार बोकेर हमासको सशस्त्र विङ अल कासाम ब्रिगेड्सको समर्थनमा नाराबाजी गरेको देखिन्छ।
अगस्टमा प्रकाशित उक्त भिडियोमा मुखमा मास्क लगाएका लडाकुहरूले एक सवारी साधनमा आगो लगाइरहेका थिए र “सहायताको चोरी गर्ने व्यापारी र ठेकेदारहरू” लाई धम्की दिइरहेका थिए।
‘अल रादेआ’ (अर्थात् ‘डर देखाउने’) नाम दिइएको उपसमूहले आफ्नो पहिलो वक्तव्यमा भन्यो यो हमासको सुरक्षा संयन्त्रले “सहायतालाई एकाधिकार गर्ने व्यापारीहरू” र गाजामा इजरायलसँग सहकार्य गर्ने गिरोहलाई डराउन गठन गरेको हो।
२०२३ जुन ४ र २०२५ अगस्ट ३ का उपग्रह तस्बिरहरूले करिब दुई वर्ष लामो युद्धपछि गाजा सिटीमा भएको विनाश, पाल र अस्थायी संरचनाको वृद्धि स्पष्ट देखाउँछन्।
अल रादेआले इजरायलसँग सहकार्य गर्ने गिरोहमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई फाँसी दिएको दाबी गरेको छ जसमा गत महिनामात्र दक्षिणी सहर खान युनिसमा ६ जनाको हत्या गरेको बताइएको छ।
“बिर्सनु हुँदैन, हमास कुनै स्थिर संस्था वा पात्र होइन। अक्टोबर ७ मा उनीहरू निश्चित संख्यामा लडाकुहरूबाट सुरु भए तर गाजाभित्रको विनाश र मृत्युपछि उनीहरूले नयाँ भर्ती अभियान थाले र पुरानालाई प्रतिस्थापन गरे” अटलान्टिक काउन्सिलका वरिष्ठ गैर-आवासीय सदस्य तथा सैन्य विज्ञ एलेक्स प्लिट्ससले भने।
गाजा सिटीमा बाँकी रहेका हमास लडाकुहरूको सही संख्या थाहा पाउनु लगभग असम्भव छ।
“हमास कुनै समान वा एकरूप बल होइन। यद्यपि गाजामा उनीहरूको सरकार निर्वाचित छ र उनीहरूले केही संस्थाहरूको जिम्मेवारी लिएका छन्, तर उनीहरूको सैन्य शाखा नियमित सेनाजस्तै सञ्चालन हुँदैन। उनीहरू मूलतः युद्धबीचको निर्वाचित सरकारका लागि विद्रोही शक्तिजस्तै काम गर्छन्, र उनीहरूले नियम मान्दैनन्,” प्लिट्ससले भने।
हमासलाई थाहा छ हामी आउँदैछौं
उत्तर गाजाको सबैभन्दा ठूलो सहरमाथि नियन्त्रण र कब्जा, जुन नेतन्याहूका अनुसार हमासका अन्तिम गढमध्ये एक हो, पूरा गर्न इजरायली सेनाले थप ६० हजार आरक्षित सैनिक ल्याउनुपर्नेछ र पहिले नै बोलाइएका बाहेक अरू २० हजारको सेवा अवधि बढाउनुपर्नेछ।
यसै साताको सुरुवातमा एक इजरायली स्रोतले भन्यो, सेनाले हमलाको सुरुवात हुनुअघि घना बसोबास भएको क्षेत्रमा रहेका फिलस्तिनीलाई करिब दुई महिना खाली गर्न समय दिनेछ, जसको प्रतीकात्मक अन्तिम मिति अक्टोबर ७ राखिएको छ जुन समयमा युद्ध सुरु भएको दुई वर्ष पूरा हुनेछ।
अरू एक इजरायली सैनिक अधिकारीले गाजा सिटीमा कति हमास लडाकुहरू छन् भन्ने ठ्याक्कै संख्या दिन सकेनन्। तर उनले भने इजरायली रक्षा बल (IDF) ले करिब दुई वर्षको युद्धमा क्षेत्रको गहिरो भागमा प्रवेश गरेको छैन।
आशा छ सेना त्यस्तो शत्रुसँग भिड्नेछ जसले लामो समयदेखि भूमिगत विस्तृत सुरुङ सञ्जाल प्रयोग गर्दै तयारी गरेको छ।
“उनीहरूलाई थाहा छ हामी आउँदैछौं,” अधिकारीले भने, “त्यसैले उनीहरूले त्यस अनुसार तयारी गरेका छन्।”
हमासको ‘मेट्रो’ भनेर इजरायलले भनेको कुरा सामान्य सुरुङ मात्र नभई निकै जटिल प्रणाली हो। अधिकारीका अनुसार यो IDF ले सोचेभन्दा धेरै जटिल छ । ठूलो रणनीतिक केन्द्रहरू, शाखाहरू, साथै द्रुत आवागमन र आकस्मिक आक्रमणका लागि साना सुरुङहरू समेत छन्।
एकपटक गाजा सिटी खाली भएपछि IDF ले घना शहरी क्षेत्रमा विस्तारित लक्ष्यहरूमा प्रहार गर्ने सम्भावना छ जसमा अघिसम्म नाघिएका साइटहरू पनि पर्न सक्छन्, जसलाई पहिला त्यहाँको नागरिक घनत्वका कारण आक्रमण गरिएको थिएन।
तर इजरायलको आसन्न अभियानबारे विभिन्न सरकार र सहायता समूहहरूले चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूले गत दुई वर्षको उच्च नागरिक मृत्यु दर, युद्ध अपराधका रिपोर्टहरू, मानवअधिकार उल्लङ्घन र सहायता नाकाबन्दीबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
“इजरायली सेनाले सम्भवतः प्रत्येक भवनमा पस्न, त्यसलाई सफा गर्न र सबै सुरुङ नष्ट गर्न केही महिना लगाउनेछ। के यो सम्भव छ? प्लिट्ससले भने, “तर यो अत्यन्तै कठिन हुनेछ र सबै भूभाग कब्जा गर्न र सफा गर्न ठूलो संख्यामा सेना चाहिन्छ ।
