गत महिना अपदस्थ सिरियाली राष्ट्रपति बसर अल-असदको पतनपछि इरानका सर्वोच्च नेता अयातुल्ला अली खामेनीले आफ्नो देश, सिरिया र मध्य पूर्वको भविष्यबारे चारवटा भाषण गरेका छन् ।
उनको भाषणमा बोलेका कतिपय कुरा त्यहाँ बसेका स्रोताजत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन् । इरानका सर्वोच्च नेताको कुरा सुन्नेहरूमा इरानी सैनिक, इरान समर्थित मिलिसिया र सरकारी समर्थकहरू थिए । यी सबै व्यक्ति कुनै न कुनै कारणले सिरियामा एक दशकअघि भएको गृहयुद्धका घटनाहरूसँग जोडिएका थिए ।
यी इरानी सैनिकहरूले सन् १९८० देखि १९८८ सम्म जारी इराकविरुद्धको आठ वर्षको युद्धमा आफ्नो पहिचान बनाएका थिए ।
हालैको भाषण पनि मारिएका इरानी सैनिकका परिवारलाई दिइएको थियो, जसलाई इरानी सरकारले ‘सहिद’ भन्छ ।
यस अवस्थामा, हसन नसरल्लाह र कासिम सुलेमानीजस्ता प्रमुख व्यक्तित्वहरूको अनुपस्थितिमा, अयातुल्लाह खामेनी आफ्ना समर्थकहरूलाई जवाफ दिनका लागि दबाबमा छन् । इरान किन असद शासनको रक्षा गर्न सिरियामा गयो ? यसपटक सिरिया किन सुरक्षित भएन ? र इरानको ‘प्रतिरोधको धुरी’ (एक्सिस अफ़ रेसिस्टेन्स) को भविष्य के हुनेछ ?
खामेनीले किन उहुदको युद्ध र मुस्लिमहरूको पराजयको उल्लेख गरे ?
अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका विज्ञ हादी मासुमी जरे र अली समदजादेह दुवै सहमत छन् कि इरानले क्षेत्रीय द्वन्द्वमा असफल भएको स्वीकार गर्नुपर्छ र नयाँ रणनीति अपनाउने समय आएको छ ।
हादी मासुमी जरेले इरानी सरकारलाई ‘जितको साहित्य’ मा बानी परेको बताउँदै अब ‘हारको साहित्य’ पनि सिक्नुपर्ने बताए ।
इराक विरुद्धको युद्धको अन्त्यमा, तत्कालीन इरानी सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह खोमेनीले युद्धविराम प्रस्तावलाई अनुमोदन गर्नुलाई ‘विषालु कप पिउनु’ सँग हादी मासुमी जरेले तुलना गरे ।
यद्यपि वर्तमान इरानी सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह खामेनीले अहिलेसम्म आफ्नो भाषणमा स्पष्टता व्यक्त गरेका छैनन् । न त उनले इरानी रणनीतिको कमजोरी स्वीकार गरेका छन् ।
हो, यो सत्य हो कि इस्लामका अन्तिम पैगम्बरलाई उद्धृत गर्दै उनले ‘उहुदको युद्ध’ को उल्लेख गरे, जुन इस्लामिक इतिहासको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण लडाइँहरूमध्ये एक मानिन्छ । यस युद्धमा मुस्लिमहरू पराजित भए ।
आफ्नो भाषणका क्रममा खामेनीले भने, ‘इस्लामको प्रारम्भिक दिनहरूमा उहुदको युद्धको मैदानमा मुस्लिमहरूले ठूलो क्षति बेहोरेका थिए र कमान्डर हम्जा सहिद भएका थिए । दोस्रो कमान्डर अली इब्न अबी तालिब टाउकोदेखि खुट्टासम्म घाइते भएका थिए ।’
उनले यस युद्धमा इस्लामका पैगम्बर घाइते भएको र ‘धेरै मानिस सहिद भएको’ बताए । जब उनी मदिना फर्किए, तब पाखण्डीहरूले प्रचार फैलाउने यो राम्रो अवसर देखे र यस अवस्थाको फाइदा उठाउन तिनीहरूले प्रचार गर्न थाले ।
यस्तो देखिन्छ कि इरानका सर्वोच्च नेता असफलताको व्याख्या गर्नुभन्दा आफ्ना समर्थकहरू बीचको गलत जानकारी र बढ्दो शंकासँग चिन्तित छन् ।
खामेनीले सिरियामा इरानको असफलतालाई कसरी व्याख्या गरे ?
सिरियामा असफलतापछि मध्यपूर्वमा इरानको स्थिति कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ । नयाँ पुस्ताका समर्थकहरूबीच इस्लामिक गणतन्त्र इरानलाई समर्थन गर्ने विषयमा गहिरो चिन्ता रहेको देखिन्छ । क्षेत्रीय युद्धमार्फत आफ्नो छाप छोड्ने यी नै मानिसहरू थिए ।
इरानी शासनका धेरै समर्थकहरूलाई डर छ कि जुन सिरियाका पूर्वशासकहरूलाई भएकै कुरो दोहोरिनेछ ।
कासिम सुलेमानीको पाँचौं पुण्यतिथिमा आफ्नो भाषणमा अयातोल्लाह खामेनीले यी चिन्ताहरूको जवाफ दिने प्रयास गरेका छन् ।
खामेनीले भने, ‘केही देशहरूले गर्ने सबैभन्दा ठुलो गल्ती भनेको उनीहरूले स्थिरता र सार्वभौमसत्ताजस्ता मुख्य कुराहरूलाई बेवास्ता गर्छन् । तर युवाहरूको गिरोह आफ्नो जीवन बलिदान दिन तयार छन् । यो कुनै पनि राष्ट्रको सार्वभौमसत्ताका लागि महत्त्वपूर्ण चिज हो ।’ तिनीहरूलाई हटाउनु हुँदैन । हाम्रा लागि पनि यो पाठ हुनेछ ।
खामेनीले भने, ‘ईश्वरलाई धन्यवाद, उनीहरू यहाँ सुरक्षित छन् । केही अन्य देशहरूले पनि यसतर्फ ध्यान दिनुपर्छ । उनीहरूलाई थाहा हुनुपर्छ कि उनीहरूको स्थिरताको कारण के हो । यदि ती कारणहरू हटाइयो भने यस क्षेत्रका धेरै देशहरूको अवस्था पनि यस्तै हुनेछ । (जब) तिनीहरूले स्थिरता र सार्वभौमसत्ता जस्ता चीजहरू बाहिर निकाल्छन्, तिनीहरू सिरिया बन्छन् ।’
इरानका सर्वोच्च नेताले वास्तवमा आफ्ना समर्थकहरूलाई यो कठिन परिस्थितिमा उनीहरूको आवश्यकता रहेको भन्दै आमन्त्रित गरेका छन् ।
असद शासनको पतनपछि आफ्नो पहिलो भाषणमा अयातुल्लाह खामेनीले आफ्नो भाषणको उद्देश्य जनताको प्रश्न र अस्पष्टताको जवाफ दिनु रहेको थियो ।
उनी आफ्ना समर्थकहरूको चिन्ता सकियोस् र मनोबल बढोस् भन्ने चाहन्छन् । त्यसैले उनले एक महिनाभित्र चौथोपटक मध्यपूर्वमा इरानको रणनीतिबारे छलफल गरे ।
दमस्कसमा असद सरकारको पतन भएको तीन दिनपछि इरानका सर्वोच्च नेताले कुनै पृष्ठभूमिबिना आफ्नो पहिलो भाषणमा सिरियाको मुद्दालाई सम्बोधन गर्दै भने, ‘यी घटनाहरूलाई इरानको कमजोरीको संकेतका रूपमा हेर्ने अज्ञानी र विचरा विश्लेषकहरूले बुझ्नुपर्छ कि इरान बलियो छ, अझ शक्तिशाली हुनेछ ।’
सोही भाषणमा अयातोल्लाह खामेनीले भने, ‘सिरियाको वर्तमान अवस्था र पीडा सिरियाली सेनाको कमजोरी र प्रतिरोधको भावनाको कमीको परिणाम हो ।’
उनले जोड दिए कि ‘सिरियाको कमजोरीको विपरीत’ शीर्ष इरानी सशस्त्र बलहरूको मनोबल उच्च छ ।
इरानका लागि नयाँ युगको सुरुवात
इरानका सर्वोच्च नेताले यी सबै भाषणमा बसर अल-असदको नाम लिएका थिएनन् ।
हालैका वर्षहरूमा, इरान र बसर अल-असद बीचको सम्बन्ध सिरियामा २०११ पछि गृहयुद्धको समयमा जस्तो थियो उस्तै घनिष्ठ भएको छैन ।
विगत ४ वर्षमा बसर अल असदले आर्थिक दबाब र कडा प्रतिबन्धका कारण संयुक्त अरब इमिरेट्स र साउदी अरेबियालगायत इरानका क्षेत्रीय प्रतिद्वन्द्वीहरूसँग सम्बन्ध सुधारेका थिए ।
यससँगै इजरायली आक्रमण र सिरियामा सुरक्षा समस्याका कारण इरानको सैन्य उपस्थिति कमजोर भएको थियो ।
बसर अल-असदको शासनको अन्त्य इरानका लागि नयाँ युगको सुरुवात हो भन्ने कुरा अयातोल्लाह खामेनीलाई राम्रोसँग थाहा छ ।
यो नयाँ युग हो- जसमा खतराका साथसाथै मित्र, शत्रु र युद्धको रेखा पनि फेरिनेछ ।
अयातोल्लाह खामेनीले ‘विषको प्याला’ पिउने र पश्चिमसँग वार्ता गर्ने कि ‘उहुदको युद्ध’ जस्तै हार स्वीकार गर्न रुचाउने भन्ने हेर्न बाँकी नै छ । -बीबीसी
